نوشته‌ها

منظور از عفونت داخل دندان، التهاب و عفونت پالپ دندان است. پالپ محفظه داخلی دندان است که حاوی رگهای خونی و عصبی می‌باشد (شکل زیر). هنگامی که پالپ دندان دچار التهاب و عفونت می‌شود به این وضعیت پالپیت گفته می‌شود. پالپیت ممکن است برگشت ‌پذیر  یا برگشت نا‌پذیر باشد. به هر صورت پالپیت وضعیتی بسیار دردناک بود و نیازمند درمان فوری می‌باشد.

عفونت دندان برگشت ‌پذیر

عفونت دندان برگشت ‌پذیر

دندان درد چگونه اتفاق می‌افتد؟

بیرونی ترین لایه دندان که از آن محافظت می‌نماید، مینا نام دارد و در زیر آن لایه عاج قرار دارد. وظیفه مینا محافظت از بافت‌های نرم داخل دندان و به خصوص پالپ در مقابل آسیب ‌دیدگی و عفونت می‌باشد. در صورتی که مینا آسیب دیده و از بین برود، باکتری‌ها می‌توانند به دندان نفوذ کرده و عفونت ایجاد کنند. این وضعیت می‌تواند درد و التهاب ایجاد نماید.

علت این که التهاب باعث درد دندان می‌شود این است که بدن به عفونت و جراحت پاسخ می‌دهد و این پاسخ با ارسال خون و سلول‌های دفاعی بیشتر به ناحیه مورد نظر انجام می‌شود. در سایر بخش‌های بدن این وضعیت مشکلی ایجاد نمی‌کند اما در دندان‌ها به علت محدودیت فضا، وجود خون و سلول‌های بیشتر باعث ایجاد فشار و در نتیجه درد می‌شود. هنگامی که پالپ ملتهب می‌شود و بدن تلاش می‌کند با عامل آن مبارزه نماید، فشاری که در این ناحیه ایجاد می‌شود درد خفیف تا شدید ممکن است ایجاد نماید.

 

عفونت دندان برگشت ‌پذیر

عفونت دندان برگشت ‌پذیر

  • پالپیت برگشت ‌پذیر

همان طور که از نام آن پیداست، این وضعیت برگشت ‌پذیر  است. به این معنی که در صورتی که عامل ایجاد کننده درد برطرف شود، وضعیت بهبود می‌یابد. معمولاً پالپیت برگشت ‌پذی  درد خفیفی ایجاد می‌نماید. ممکن است هنگام خوردن غذاهای خیلی سرد، تنفس هوای سرد یا جویدن غذا احساس درد داشته باشید.

برخی موارد پالپیت برگشت ‌پذیر عبارتند از پوسیدگی دندان که هنوز به عصب نرسیده است، فرسایش مینای دندان، سوراخ کردن استخوان توسط دندانپزشک هنگام آماده کردن دندان برای روکش یا پرشدگی، شکستگی لایه مینا یا تراشیدن ریشه دندان در حین جرم‌گیری عمیق.

روش‌های درمان پالپیت برگشت ‌پذیر  عبارتند از مسواک زدن و نخ دندان کشیدن و استفاده از دهان‌شویه برای کمک به معدنی زایی مجدد دندان. در واقع درمان اصلی این وضعیت شناسایی علت التهاب و برطرف کردن آن است.

 

عفونت دندان برگشت ‌پذیر

عفونت دندان برگشت ‌پذیر

  • پالپیت برگشت نا‌پذیر

پالپیت برگشت نا‌پذیر التهاب شدید پالپ دندان است که ممکن است پس از پالپیت برگشت ‌پذیر و عدم برطرف کردن عامل آن، اتفاق بیفتد.

دلایل ایجاد پالپیت برگشت نا‌پذیر به صورت زیر است:

  • پوسیدگی یا خالی شدن ناحیه بسیار نزدیک به پالپ
  • افزایش جریان خون به پالپ یا کاهش آن در اثر درمان ارتودنسی یا وارد آمدن ضربه آن
  • پوسیدگی عمودی بسیار عمیق که از مینا عبور کرده و به پالپ رسیده است

پالپیت برگشت نا‌پذیر ممکن است همراه با درد شدید بوده و یا اصلاً هیچ علامتی نداشته باشد. ممکن است با کمترین تغییرات دمایی در دهان مانند خوردن غذاهای هم دمای اتاق، احساس درد داشته باشید. درد دندان ممکن است طول بکشد. در صورتی که با خوردن غذای بسیار سرد دچار دندان درد می‌شوید و درد آن بیشتر از ۱۰ ثانیه طول می‌کشد ممکن است دچار پالپیت شده باشید.

عفونت دندان برگشت ‌پذیر

عفونت دندان برگشت ‌پذیر

تنها راه درمان این نوع پالپیت، درمان ریشه (عصب ‌کشی) و یا کشیدن دندان است. عصب‌ کشی درد را آرام می کند چرا که دندانپزشک بخش‌های ملتهب و عفونی پالپ را تخلیه نموده و دندان را با مواد مخصوصی به نام گاتاپرچا پر می‌کند. اگر چه این کار فشار و درد را برطرف مینماید اما در صورتی که آسیب ‌دیدگی دندان خیلی زیاد باشد تنها راه درمان کشیدن دندان است.

توجه داشته باشید که پالپیت خواه برگشت پذیر باشد خواه برگشت‌ناپذیر، می‌تواند وضعیتی بسیار دردناک باشد. به هر صورت هنگامی که درد دندان را تجربه می‌کنید، باید به دندانپزشک مراجعه کنید تا علت آن مشخص شود.

التهاب پالپ دندان

پالپیت یک اصطلاح عمومی برای توصیف التهاب پالپ دندان است. پالپیت بخش مرکزی دندان محسوب می‌شود که حاوی عصب‌ها و رگهای خونی می‌باشد. پالپیت با حساسیت دندان مشخص می‌شود که حاصل زیاد بودن جریان خون در دندان (هیپرمی) است. در برخی موارد بیمار ممکن است از حساسیت به لمس در ناحیه گردن، زیر فک یا زیر چانه (نواحی که گره‌ های لنفاوی واقع شده ‌اند) شکایت داشته باشد. گره ‌های لنفاوی معمولا در صورت عفونت نواحی مجاور، دچار حساسیت به لمس شده و بزرگ می‌شوند.

پالپیت ممکن است در اثر عوامل گوناگونی از جمله پوسیدگی دندان، وارد آمدن ضربه به دندان، نیروی شدید فک یا سوراخ کردن دندان به علت درمان‌های دندانپزشکی ایجاد شود.

قرار گیری در معرض محلولهایی که که باعث خشک شدن یا معدنی زدایی دندان می‌شوند، می‌تواند وضعیت پالپیت را به دنبال داشته باشد. از جمله این مواد می‌توان به بلیچینگ، اسید موجود در غذاها و نوشیدنی‌ها و حتی برخی خمیر دندان های چندکاره اشاره کرد.

پالپیت به دو دسته برگشت پذیر و برگشت ناپذیر تقسیم می‌شود.

  • به طور کلی می‌توان گفت پالپیت برگشت ناپذیر با حساسیت طولانی ‌مدت دندان به دمای سرد یا گرم و گاهی اوقات به شیرینی‌جات مشخص می‌شود. در پالپیت برگشت ‌ناپذیر بافت عصبی هنوز زنده است اما دوام چندانی نخواهد داشت به این معنی که به علت وجود عامل التهاب برگشت ناپذیر در دندان، در نهایت عصب‌ها خواهند مرد. معمولاً در پالپیت برگشت ناپذیر، درد خفیف اما پیوسته احساس می‌شود که با وجود محرک ها تشدید می‌گردد. تورم نیز ممکن است وجود داشته باشد. همچنین توانایی دندان در احساس محرک‌های الکتریکی خفیف کاهش پیدا می‌کند.
  • پالپیت برگشت پذیر معمولاً با حساسیت تیز و فوری به دمای سرد و گاهی اوقات به شیرینی و یا گاز گرفتن مشخص می‌شود. معمولاً در پالپیت برگشت پذیر، دندان حساسیتی به غذاهای گرم ندارد. معمولاً در این وضعیت واکنش درد به محرک‌ها، طولانی مدت نیست و تورم وجود ندارد. همچنین معمولاً هنوز دندان محرک‌های الکتریکی خفیف را شناسایی می‌کند. التهاب داخل پالپ در پالپیت برگشت پذیر برخلاف پالپیت برگشت ناپذیر است چندان محسوس نیست و آسیب ‌دیدگی بافت‌های پالپ کم است.

در صورتی که اخیراً دندانی تحت درمان‌های دندانپزشکی از جمله پر کردن دندان، روکش و یا موارد دیگر قرار گرفته باشد، ممکن است تا مدت کوتاهی پس از آن دچار حساسیت شود. به این وضعیت “حساسیت پس از درمان” گفته می‌شود که یکی از موارد پالپیت برگشت پذیر است . بسته به ماهیت درمان دندانپزشکی، سن بیمار و وضعیت سیستم ایمنی، به مرور زمان دندان ممکن است بهبود یافته و یا پالپیت برگشت پذیر به پالپیت برگشت ناپذیر تبدیل شود. در برخی موارد پالپ دندان ممکن است نکروزی شده و از بین برود.

دندان‌پزشک پس از معاینه دندان می‌تواند وضعیت دندان را تشخیص داده و پیش از انجام درمان دندانپزشکی به شما بگوید احتمال ایجاد پالپیت پس از درمان چقدر خواهد بود.

به خاطر داشته باشید در حالت نرمال دندان‌ها زنده هستند و درمان‌های دندانپزشکی که بر روی آنها انجام می‌شود جراحی محسوب شده و نوعی واکنش التهابی را به دنبال خواهد داشت. با این که در اکثر موارد واکنش خفیف است، اما در عمل‌های پیچیده ممکن است پالپیت برگشت ناپذیر اتفاق بیفتد.

دندان‌ها حداقل دو بافت عصبی دارند: عصبهای میلین دار و بدون میلین. برای درک بهتر می‌توانید در ذهن خود سیم برق عایق دار و سیم بدون عایق را تصور کنید. عصبهای میلین دار همانند سیم برق عایق هستند و محرکهای درد تیز و مشخص را خیلی سریع‌تر از عصب‌های بدون میلین به مغز ارسال می‌کند. عصبهای بدون میلین درد کم شدت پیوسته را ارسال میکنند. هنگامی که هر دو نوع عصب‌ها در دندان تحت تأثیر قرار گرفته باشد، احتمال زیادی دارد که پالپیت برگشت ناپذیر باشد.

مواد مورد استفاده در درمان ریشه (عصب کشی)

مواد مورد استفاده در درمان ریشه (عصب کشی)

پالپیت چگونه تشخیص داده می‌شود؟

به طور کلی وضعیت پالپ هر دندان یکی از این چهار گزینه است: نرمال،پالپیت برگشت ‌ناپذیری، پالپیت برگشت پذیر، پالپیت نکروزی (مرده). تفاوت بین پالپیت برگشت پذیر و پالپیت برگشت ناپذیر و دندان نکروزی معمولاً با آزمایش با محرک‌های سرد، گرم و الکتریکی خفیف مشخص میشود. این کار برای ارزیابی واکنش عصب‌های داخل دندان انجام می‌شود.

 واکنش درد طولانی مدت به محرک‌ها بیشتر به نفع تشخیص پالپیت برگشت ناپذیر تفسیر می‌شود. در صورتی که هیچ واکنشی به محرک‌های سرد، گرم و  یا الکتریکی دیده نشود احتمالاً دندانتان نکروزی شده است و بافت‌های داخل آن دیگر زنده نیستند. واکنش تند و تیز به محرکات که با برداشتن محرک  سریعاً برطرف می‌شود، می‌تواند تشخیص پالپیت برگشت پذیر را تأیید کند. اغلب دندانی با پالپیت برگشت پذیر به حرارت حساسیتی نشان می‌دهد. ممکن است دندان زمانی دچار پالپیت برگشت پذیر شده و سپس وضعیت بدتر شود. بنابراین برای پیشگیری از تبدیل پالپیت برگشت پذیر به برگشت ناپذیر است باید اقداماتی انجام دهید اگر چه ممکن است همیشه این اقدامات مؤثر واقع نشود.

مواد مورد استفاده در درمان ریشه (عصب کشی)

مواد مورد استفاده در درمان ریشه (عصب کشی)

درمان پالپیت

پالپیت برگشت پذیر اغلب بدون درمان بهتر می‌شود. ممکن است دندانپزشک استفاده از داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی را برایتان تجویز کند. اغلب کنترل فشار فک بر روی دندان، به روند بهبودی علائم کمک می‌نماید.

دندانپزشک بسته به علائم ممکن است دندان را با داروهای حساسیت ‌زدایی درمان کرده و استفاده از خمیر دندان مخصوص دندان‌های حساس را تا زمان بهبود علائم توصیه نماید.

معمولاً عکس پرتوی ایکس گرفته می‌شود تا مرجع خوبی برای مقایسه وضعیت دندان باشد. در صورتی که پالپیت برگشت پذیر در اثر پوسیدگی ایجاد شده باشد، درمان پر کردن دندان لازم است.

مشکلات دندانی دیگری که علایم مشابه پالپیت دارند

  • حساسیت عاج دندان وضعیتی است که در آن لایه عاج نمایان شده و باعث حساسیت زیاد دندان شده است. این وضعیت را به راحتی می‌توان درمان کرد. اگر چه علائم آن ممکن است بسیار مشابه پالپیت برگشت پذیر باشد اما وضعیتی کاملاً متفاوت است.
  • ترک ‌خوردگی، لب پر شدگی، لق شدن و یا جابه‌جا شدن دندان در اثر ضربه همه می‌توانند باعث ایجاد درد و حساسیت دندان شوند.
  • گار گرفتن اشیای سخت یا ضربه دیدن دندان باعث کبودی رباط پریودنتال شده و درد ایجاد می‌نماید. این وضعیت به عنوان کوفتگی دندان (concussion injury) شناخته میشود.
  • دندان‌هایی که دچار پوسیدگی و کرم خوردگی می‌شود گاهی اوقات به سرما و شیرینی حساس می‌شوند.
  • بیمارانی که دندان قروچه دارند ممکن است دندان‌هایشان در اثر نیروی شدید فک دچار درد و حساسیت شود.
  • گاهی اوقات دندانهای عقبی فک بالا ممکن است هنگام عفونت یا احتقان سینوس دچار درد شوند.
  • نفوذ و تکثیر باکتری‌های دندان با ایجاد انواع مختلف آبسه می‌تواند باعث درد شدید و تورم شود در حالی که معمولاً پالپیت برگشت پذیر این علایم را ایجاد نمی‌کند مگر این که بدتر شود.

باورهای غلط درباره عصب ‌کشی و درمان ریشه

شایعات و باورهای نادرست زیادی در مورد عصب کشی و درمان ریشه ( Root Canal) وجود دارد. در اینجا به بررسی متداول‌ترین شایعات درباره عصب کشی می‌پردازیم.

 

باورهای نادرست درباره عصب ‌کشی و درمان ریشه

باورهای نادرست درباره عصب ‌کشی و درمان ریشه

  • عصب کشی درد زیادی دارد

حقیقت این است که عصب کشی دردی ایجاد نمی‌کند بلکه درد از پیش ایجاد شده را برطرف می‌نماید.

شاید در گذشته عصب کشی درمانی دردناک محسوب می‌شده اما امروزه به لطف داروهای بی ‌حسی دیگر درمان عصب کشی هیچ درد و ناراحتی ایجاد نمی‌کند. در واقع در یک نظرسنجی که اخیراً انجام شد مشخص شد بیمارانی که عصب کشی انجام داده‌ اند شش برابر افرادی که اصلاً عصب کشی نکرده‌ اند این درمان را بدون درد توصیف می‌کنند.

بیشتر بیماران عصب کشی زمانی به دندانپزشک مراجعه می‌کنند که دچار دندان درد شدید هستند. دندان درد بر اثر آسیب ‌دیدگی بافت‌های داخل دندان و یا اطراف آن ایجاد شده است. در فرآیند عصب کشی بافت‌های آسیب دیده برداشته شده و درد آرام می‌شود.

 

باورهای نادرست درباره عصب ‌کشی و درمان ریشه

باورهای نادرست درباره عصب ‌کشی و درمان ریشه

  • عصب کشی باعث بیماری می‌شود

 هنگامی که در اینترنت به دنبال اطلاعاتی در مورد درمان ریشه هستید، ممکن است با ادعاهایی مواجه ‌شوید که می‌گویند عصب کشی باعث بروز بیماری در افراد می‌شود. این ادعا کاملاً کذب بوده و بر مبنای تحقیقات دروغین و نادرست بیان می‌شود که هیچ پایه علمی ندارند. در حقیقت عصب کشی درمانی مؤثر و بی خطر است. هنگامی که دندان دچار عفونت شدید شده باشد، برای نجات آن ناگزیر به عصب کشی هستیم تا آلودگی‌ها و مواد عفونی را از دندان خارج کرده و دندان را ترمیم نماییم.

در حالت عادی باکتری‌های گوناگونی در دهان زندگی می‌کنند اما در شرایط عادی این باکتری‌ها عفونت ایجاد نمی‌کنند و تهدیدی برای سلامتی به حساب نمی‌آیند. تحقیقات نشان می‌دهند سیستم ایمنی قوی و سالم می‌تواند باکتری‌ها را تحت کنترل قرار داده و مهار کند.

کشیدن دندان آخرین راه حل بوده و درمانی بسیار آسیب ‌زا است و مشخص شده احتمال ورود باکتری‌ها به جریان خون را بسیار افزایش میدهد. در حالی که عصب کشی محدود به سیستم ریشه دندان بوده و احتمال ورود باکتری‌ها از طریق آن به جریان خون بسیار کمتر است.

اگر چه روش‌های بسیار خوبی برای جایگزینی دندان از دست رفته وجود دارد اما هنوز هیچ جایگزینی به‌ اندازه دندان طبیعی نمی‌تواند مفید و کارآمد باشد. بنابراین تا حد ممکن تلاش می‌شود دندان طبیعی حفظ شود.

 

باورهای نادرست درباره عصب ‌کشی و درمان ریشه

باورهای نادرست درباره عصب ‌کشی و درمان ریشه

  • کشیدن دندان بهتر از عصب کشی است

همان‌ طور که گفته شد در صورت امکان نجات دندان طبیعی بهترین گزینه ممکن است. هر گونه پروتز مصنوعی که به جای دندان کاشته می‌شود، محدودیت‌هایی به دنبال دارد مثلاً برخی انواع غذاها را نمی‌توانید بجوید. بنابراین ممکن است محدودیت‌هایی در برنامه غذایی سالم ایجاد شود. از طرفی میزان موفقیت درمان ریشه بسیار زیاد است و در صورت مراقبت مناسب احتمالاً تا آخر عمر نیازی به کشیدن آن دندان نخواهید داشت.

درمان عصب کشی و ترمیم دندان عملی بسیار مقرون به صرفه برای درمان دندان عفونت کرده است چرا که معمولاً هزینه آن کمتر از کشیدن دندان و کاشت ایمپلنت تمام می‌شود. در بسیاری از موارد بیمار با مراقبت مناسب می‌توانید آخر عمر از مزیت دندان طبیعی بهره ببرید در حالی که در مورد ایمپلنت و سایر پروتزها احتمالا مجبور به ترمیم یا تعویض دندان مصنوعی میشوید.

 

باورهای نادرست درباره عصب ‌کشی و درمان ریشه

باورهای نادرست درباره عصب ‌کشی و درمان ریشه

  • پس از عصب کشی به علت برداشته شدن عصب‌ها هیچ دردی احساس نمیشود

اگر چه دندان عصب کشی شده دیگر در مقابل نوشیدنی‌ها و غذاهای سرد یا گرم حساسیت ندارد اما تا چند روز پس از عصب کشی، ناحیه اطراف دندان حساس خواهد بود. در صورت ناراحتی می‌توانید از دندانپزشک بخواهید موقتاً برایتان دارویی برای کاهش التهاب تجویز نماید.

  • دندانی که درد نمی‌کند نیازی به درمان ندارد

بسیاری از دندان‌هایی که نیاز به عصب کشی دارند، درد نمی‌کنند. عدم احساس درد به معنی عدم آسیب‌ دیدگی دندان نیست. دندان‌پزشک با روش‌هایی بررسی می‌کند آیا پالپ دندان آسیب ‌دیدگی یا عفونت دارد یا خیر. در صورتی که دندان‌پزشک متوجه آسیب ‌دیدگی پالپ دندان شود، درمان ریشه را به شما توصیه می‌کند حتی اگر دردی احساس نکنید.

اگر متوجه جوش یا برجستگی در اطراف دندان آسیب دیده شدید، به دندانپزشک مراجعه کنید. ممکن است این زایده چیزی به نام فیستول (fistula ) باشد. فیستول تونلی است که توسط بدن در داخل بافتهای ناحیه عفونی به سمت بیرون ایجاد می‌شود تا از طریق آن چرک و مواد عفونی تخلیه شوند. ایجاد فیستول هیچ دردی ایجاد نمی‌کند چرا که فشار افزایش یافته در ناحیه عفونی از طریق این تونل‌ها تخلیه می‌شود. در چنین شرایطی عفونت حتماً باید درمان شود و احتمالاً دندان نیاز به درمان ریشه دارد. در صورتی که عفونت برطرف نشود بافت‌های مجاور عفونت کرده و ممکن است عفونت گسترش پیدا کند.

  • پس از عصب کشی دیگر نیازی به مراجعه به دندانپزشک وجود ندارد

پس از عصب کشی، باید به دندانپزشک دوباره مراجعه کنید تا روکش یا پرشدگی برای ترمیم دندانتان استفاده شود. در فرایند عصب کشی دندان پزشک موقتاً پالپ دندان را پر می‌کند تا از نفوذ مجدد باکتری‌ها و آلودگی‌ها به آن جلوگیری نماید. اما معمولاً این پرشدگی موقتی بوده و برای پر کردن دایمی یا روکش کردن دندان باید دوباره به دندانپزشک مراجعه کنید.

اجزا اصلی تشکیل دهنده دندان

دندان از چهار لایه اصلی تشکیل شده است: مینا، عاج، سمنتوم که بافت‌های سخت هستند و پالپ که بافت نرم شامل عصب و رگ‌های خونی و بافت پیوندی می‌باشد. در اینجا با بخش‌های مختلف دندان انواع مختلف آن آشنا می‌شوید.

 

ساختار دندان

ساختار دندان

 ساختار دندان به صورت ساده در تصویر بالا نشان داده شده است. بخش سفید رنگ بالای دندان که شامل مینا، عاج و بخشی از پالپ می باشد تاج نام دارد و به بخشی از آن که پایینتر از مرز لثه است، ریشه گفته میشود.

  • مینا: بافت سخت کلسیتی سفید رنگی است که سطح دندان را می‌پوشاند و از آن محافظت می‌کند. از آنجایی که مینای دندان هیچ سلول زنده ‌ای ندارد، در صورت ساییدگی و پوسیدگی نمی‌تواند خود را ترمیم نماید. در چنین شرایطی تنها دندانپزشک می‌تواند با استفاده از مواد مخصوص دندانپزشکی مینای آسیب‌ دیده را درمان نماید.
  • عاج: لایه زرد رنگی زیر سمنتوم و مینای دندان، عاج نام دارد. عاج حاوی توبولهای میکروسکپی ( مجاری توخالی کوچک) است. هنگامی که لایه محافظ عاج یعنی مینا از بین می‌رود، سرما، گرما، اسید و غذاهای چسبناک از طریق توبولها می‌توانند عصب‌های داخل دندان را تحریک کرده و باعث حساسیت دندان شوند.
  • سمنتوم: بافت پیوندی سختی است که سطح ریشه دندان را می‌پوشاند و آن را به رباط پریودنتال متصل می‌کند.
  • رباط پریودنتال : رشته‌ های کلاژنی بافت پیوندی هستند که ریشه را به حفره ای که دندان در آن قرار دارد متصل نگه می‌دارند.
  • پالپ: در مرکز دندان محفظه ‌ای به نام پالپ قرار دارد که حاوی بافت همبند، رگ‌های خونی و عصب می‌باشد.
  • تاج: بخش سفید رنگ دندان که بیرون از لثه قرار گرفته است، تاج نام دارد.
  • ریشه: بخشی از دندان که زیر لثه و در داخل استخوان فک قرار دارد، ریشه خوانده میشود.
  • استخوان فک: استخوان فک یا آلوئولار بخشی از فک است که ریشه ‌های دندان را احاطه می‌کند.
  • مرز لثه: مرز لثه به ناحیه ‌ای گفته می‌شود که لثه و دندان به هم متصل می‌شوند. در صورتی که بهداشت دهان را خوب رعایت نکنید، باکتری‌ها و پلاک در مرز لثه تجمع یافته و باعث بیماری لثه می‌شوند.

  انواع دندان به ترتیب از راست به چپ تصویر: آسیاب بزرگ (مولر)، آسیاب کوچک (پره مولر)، نیش، پیشین یا یا جلویی

ساختار دندان

ساختار دندان

 

انواع دندان

– دندانهای جلوئی یا پیشین: چهار دندان جلوئی تیز بوده و برای بریدن غذا استفاده می‌شود. دندانهای جلویی خود به دو گروه دندانهای جلویی وسطی (مرکزی) و دندانهای جلویی کناری دسته بندی میشوند.

– دندان‌های نیش: دندان‌های نیش به دندان‌های مجاور دندانهای جلوئی گفته می‌شود که نوک آنها کمی تیز بوده و برای گرفتن غذا و بریدن آن استفاده می‌شوند.

– دندانهای آسیاب کوچک یا پره مولر: این دندان‌ها در مجاور دندان‌های نیش قرارداشته و حاوی دو کاسپ یا برجستگی در سطح جونده هستند. این دندان‌ها برای له کردن و بریدن غذا استفاده می‌شوند.

– دندانهای آسیاب بزرگ یا مولر: این دندان‌ها که در انتهای دهان قرار دارند، برای جویدن و آسیاب کردن غذا استفاده می‌شوند. در سطح جونده دندانهای آسیاب بزرگ چند کاسپ وجود دارد که به این فرآیند کمک می‌کند.

ساختار دندان

ساختار دندان

تعریف اندودنسی

اندودنسی (endodontic) شاخه ‌ای از دندانپزشکی است که در آن ناحیه پالپ دندان تحت درمان قرار می‌گیرد تا دندان نجات پیدا کند. پالپ بخش داخلی و مرکزی دندان است که حاوی عصبها و رگهای خونی می باشد و در واقع تنها بخش زنده دندان است. واژه اندودنسی یا اندودنتیک از دو واژه اندو (endo) به معنی “داخل” و اودونت (odont) به معنی “دندان” ساخته شده است.

اندودنتیست دندانپزشکی است که در درمان اندودنسی تخصصی یافته است. این افراد علاوه بر تحصیلات دندانپزشکی عمومی، دو یا چند سال آموزش ویژه در زمینه درمان اندودنسی دیده ‌اند. اندودنتیست ها تکنیک‌ها و درمان‌های مجرای ریشه دندان را به صورت تخصصی یاد گرفته‌اند و در تشخیص و درمان مشکلات پیچیده پالپ دندان مهارت دارند. به همین علت در بسیاری از موارد دندانپزشکان بیماران را به اندودنتیست ارجاع می‌دهند.

در درمان اندودنسی چه کاری انجام می‌شود؟

گاهی اوقات درمان به دو یا سه جلسه نیاز دارد اما بیشتر اوقات ظرف یک جلسه درمان تمام می‌شود. طول درمان بستگی به شدت التهاب و عفونت و دشواری درمان دارد.

عصب‌کشی یا درمان ریشه یکی از درمان‌های متداول در اندودنسی است که میزان موفقیت آن بسیار بالاست. علت عصب کشی آسیب دیدن کامل پالپ دندان است. در این شرایط برای نجات دندان باید ناحیه پالپ کاملا تخلیه و ضد عفونی و سپس با مواد مخصوصی پر شود.

گاهی اوقات نیز بخش کوچکی از پالپ دچار عفونت میشود که در این صورت میتوان درمان پالپ زنده انجام داد و نیازی به عصب کشی نیست.

هنگامی که با دردهای دهان مانند دندان درد یا ترک‌ خوردگی دندان به دندانپزشک مراجعه می‌کنید، اغلب شناسایی محل دقیق درد دشوار است چرا که شبکه عظیمی از عصب‌ها در دهان قرار دارد و ممکن است دردی که شما احساس می‌کنید منشأ آن در جای دیگری قرار داشته باشد. مثلاً گاهی درد دندان آسیب دیده در دندان دیگر و یا ناحیه سر، گردن و یا گوش احساس می‌شود.

گاهی اوقات در اثر وارد آمدن ضربه به دهان، پالپ دندان آسیب می‌بیند. اندودنتیست در درمان این جراحات و آسیب‌ها تخصص دارد. مثلاً هنگامی که دندان دائمی در حال رشد کودک ضربه می‌بیند، ممکن است رشد ریشه دندان متوقف شود. در این شرایط عملی به نام اپکسیفیکاسیون یا اپکسیفیکیشن (apexification ) انجام می‌شود تا استخوان را به رشد و بازسازی در انتهای ریشه تحریک نماید تا نجات دندان از طریق عصب‌کشی امکان پذیر باشد.

همچنین اندودنتیست در انجام عمل‌هایی که برای پیوند مجدد دندانی که در اثر ضربه از جای خود کنده شده انجام می‌شود، آموزش دیده است.

عصب‌کشی یا درمان ریشه دندان

عصب‌کشی یا درمان ریشه دندان برای ترمیم و نجات دندانی که دچار عفونت شده یا به شدت آسیب دیده است، انجام می شود. در فرایند عصب ‌کشی، بخش آسیب‌دیده دندان (پالپ) تخلیه، تمیز و ضد عفونی می‌شود. پالپ بخش مرکزی دندان است که در آن عصبها و رگهای خونی قرار دارند. سپس فضای خالی با مواد مخصوصی پر شده و دندان مهر و موم می‌گردد تا راهی برای نفوذ باکتری‌ها وجود نداشته باشد. متداول‌ترین دلایل نیاز به عصب‌ کشی عبارت است از ترک خوردگی، پوسیدگی عمیق، درمان‌های دندانپزشکی مکرر در دندان و یا وارد آمدن ضربه به دندان.

در صورتی که فکر می‌کنید نیاز به عصب‌ کشی دارید، به دندانپزشک مراجعه کنید. برای عصب‌ کشی ممکن است به چند جلسه مراجعه نیاز داشته باشید. مراحل درمان معمولاً به صورت زیر است:

  1. عکس پرتوی ایکس از دهان : در صورتی که دندانپزشک شک داشته باشد شما نیاز به عصب‌ کشی دارید یا خیر، ابتدا عکس پرتو ایکس از دندان می‌گیرد تا موقعیت دقیق پوسیدگی مشخص شود.
  2. تزریق بی‌حسی: ناحیه اطراف دندان با تزریق مواد بی‌حسی، بی‌حس می‌شود تا بیمار در حین درمان دچار درد و ناراحتی نشود. برخلاف تصور مردم درد عصب‌کشی بیشتر از پر کردن دندان نیست.
  3. پالپکتومی: سوراخی در دندان ایجاد شده و از طریق آن  بخش عفونی و بیمار دندان تخلیه می‌شود.
  4. پر کردن دندان: محفظه خالی شده با مواد مخصوصی ( گاتا پرچا) پر شده و سپس با چسب دندان روی آن کاملاً بسته و مهر و موم می‌شود.
عصب‌کشی یا درمان ریشه دندان

عصب‌کشی یا درمان ریشه دندان

مراقبت از دندان پس از عصب‌کشی

در صورتی که از دندان عصب ‌کشی شده، خوب مراقبت کنید می‌تواند تا آخر عمر برایتان کار کند. میزان موفقیت عصب ‌کشی بالاست. در اینجا چند توصیه ساده برای مراقبت از دندان پس از عصب‌کشی آمده است:

  • بهداشت دهان را رعایت کنید: روزی دو مرتبه مسواک بزنید و حداقل یک بار نخ دندان بکشید. مراقبت از دندان‌ها می‌تواند جلوی مشکلات دندانی در آینده را بگیرد.
  •  در فواصل منظم به دندانپزشک مراجعه کنید: جرم‌گیری و معاینات منظم توسط دندانپزشک می‌تواند مانع بروز مشکلات جدی دهان و دندان شود.
  • از جویدن غذاهای سفت خودداری کنید: گاز زدن و جویدن مواد یا غذاهای سفتی مانند یخ می‌تواند باعث ترک خوردن دندان شده و به مجرای ریشه آسیب وارد کند.

دندانهای دایمی نابالغ در کودکان

پالپ دندان حاوی سلولهای ایمنی است که امکان حفاظت از دندان در برابر محرکهای مهاجم را فراهم میکنند. همچنین پالپ حاوی ادونتوبلاستها نیز میباشد که مسولیت ساختن عاج دندان را بر عهده دارند. از اینرو هنگامیکه پالپ حیات خود را از دست میدهد دندان مستعد عفونت میشود و ساخته شدن عاج نیز متوقف میشود. به همین خاطر حفظ حیات پالپ در دندانهای دایمی نابالغ در کودکان از اهمیت زیادی برخوردار است تا امکان رشد و تکامل ریشه دندان حفظ شود. ارزیابی دقیق دندان آسیب دیده برای دستیابی به تشخیص صحیح و ارایه طرح درمان مناسب امری ضروری است به همین خاطر توصیه میکنیم که تا حد امکان این کار توسط متخصص صورت گیرد.

 

ترمیم پالپ دندان کودکان

اگر پالپ دندان نابالغ همچنان زنده باشد و به صورت برگشت ناپذیری آسیب ندیده باشد کمک به حفظ حیات آن موجب ادامه رشد و تکامل ریشه دندان خواهد شد. به این معنا که ریشه دندان به رشد خود ادامه داده و تمام طول ریشه همانند یک دندان طبیعی تشکیل خواهد شد.این فرایند apexogenesis نام دارد.

 

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

 

معاینه دندان به کمک تصاویر رادیوگرافیک و تستهای کلینیکی صورت میگیرد. بسته به میزان گسترش آسیب و عفونت ممکن است نیاز به انجام Pulp capping و یا pulpotomy باشد. به این معنا که به خاطر آنکه پالپ دندانهای جوان در کودکان حاوی سلولهای بیشتری است امکان حفظ حیات پس از ایجاد عفونت در آنها بیشتر است از این رو در این مواقع تنها قسمتی از پالپ که آسیب دیده حذف میشود و بقیه پالپ حفظ میشود که در تصاویر زیر ملاحظه میکنید

 

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

 درمان ریشه دندان کودکان

 مطالعات نشان داده اند در موارد شکستگیهای شدید دندان در کودکان پالپ دندان قادر به حفظ حیات خود به مدت ۷ روز میباشد و تنها با حذف قسمت آسیب دیده پالپ میتوان به حفظ حیات دندان کمک کرد.

 

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

 

اما اگر پالپ دندان نابالغ به طور کامل از بین رفته باشد و نکروز شده باشد باید از راهکاری دیگر استفاده نمود چرا که apex (انتهای دندان) هنوز به طور کامل بسته نشده است. لازم به ذکر است از زمان آغاز رویش دندان تا مدت ۲-۳ سال پس از آن apex دندان به تدریج بسته میشود. بسته بودن apex دندان یکی از لازمه های درمان ریشه موفقیت آمیز میباشد.

 

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

 

در تصویر زیر نمونه ای از apex باز دندان را ملاحظه میکنید

 

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

از سویی دیگر دندان جوانی که پالپ خود را از دست داده است هنوز از استحکام کافی برخوردار نیست و این امر نیز انجام درمان ریشه مشکل میکند. در این شرایط نیاز به انجام Apexification میباشد.

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

 

طی این فرایند با کمک مواد گوناگون نظیر کلسیم هیدروکساید و MTA یک سد کلسیفیه و محکم در قسمت باز apex دندان تشکیل میشود و بعد از آن درمان ریشه صورت میگیرد.

 

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

انواع آسیب های دندانی

وارد شدن آسیب و تروما به دندانها عموما طی فعالیتهای ورزشی و ضربات وارد شده به ناحیه سر و گردن صورت میگیرد. این حوادث بسته به شدت خود میتوانند به شکسته شدن قسمتی از دندان (chipped teeth) لق شدن آن (dislodged teeth) و یا حتی خارج شدن کامل دندان از socket خود (avulsed teeth) بینجامند.

 

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

 

درمان حوادث تروماتیک دندانها بسته به نوع آسیب و تروما, موقعیت و شدت آن متغیر است. هر نوع حادثه دندانی حتی اگر خفیف نیز باشد نیازمند معاینه سریع توسط متخصص است. گاهی اوقات دندانهای مجاور نیز درگیر میشوند که تشخیص آنها, تنها توسط تستهای دندانی مخصوص امکانپذیر است. در ادامه به بررسی حوادث دندانی شایع میپردازیم.

شکستگی دندان (Chipped or Fractured Teeth)

اگر شکستگی تاج دندان پالپ آنرا نیز درگیر کند نخست لازم است تا RCT صورت گیرد. از جمله علایم درگیری پالپ میتوان به وجود درد, حین نفس کشیدن از دهان و حین استفاده از نوشیدنیهای سرد اشاره نمود.

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

در این مواقع توصیه میشود تا زمان مراجعه به متخصص, دندان خود را بر روی یک گاز مرطوب و تمیز فشار دهید و هیچگاه برای کنترل درد آن از مسکنهای موضعی نظیر آسپیرین استفاده نکنید. ترمیم نهایی دندان میتواند با کمک خود قطعه شکسته شده و همچنین درمانهای ترمیمی نظیر روکش و کامپوزیتها صورت گیرد.

 

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

لق شدن دندان (Dislodged (Luxated) Teeth)

ضربه وارد شده به دندان میتواند موجب لق شدن و تغییر موقعیت دندان شود. در این موارد اگر دندان آسیب دیده و لق شده, دایمی باشد معمولا نیاز به RCT وجود دارد که باید چندین روز بعد از وارد شدن ضربه صورت گیرد. ممکن است دندان به طور موقت با ترکیباتی نظیر calcium hydroxide پر شود و پرکردگی دایمی کانالها مدتی بعد صورت گیرد.

 

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

کودکان ۷-۱۲ ساله معمولا نیازی به درمان ریشه ندارند چرا که دندانهای آنها هنوز در حال رشد و تکامل است. چنین کودکانی باید تحت نظر متخصص باقی بمانند تا در صورت وقوع تغییرات نامطلوب اقدامات مربوطه به موقع صورت گیرند. از اینرو به چندین جلسه follow-up نیاز خواهد بود. مطالعات صورت گرفته حاکی از آن هستند که سلولهای بنیادین موجود در پالپ دندانهای جوان میتوانند امکان ترمیم پالپ بر اثر عفونت یا trauma را فراهم کنند.

خارج شدن دندان از Socket خود (Knocked-Out (Avulsed) Teeth)

در مواردی که دندان به طور کامل از socket خود خارج میشود حفظ زمان از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است و مراجعه به متخصص باید تا ۳۰ دقیقه بعد از وقوع حادثه صورت گیرد.

 

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

سالانه بیش از ۵ میلیون دندان بر اثر حوادث گوناگون Avulsed میشوند با انجام اقدامات به موقع میتوان این دندانها را با موفقیت به جای خود بازگرداند که در ادامه به آنها اشاره میکنیم.

  • سریعا دندان را یافته و به هیچ وجه آنرا در محل حادثه رها نکنید. برداشتن دندان باید از ناحیه تاج آن صورت گیرد نه از ریشه.
  • اگر دندان کثیف آست به آرامی آنرا با آب بشویید. برای شست و شو از ترکیبات شیمیایی استفاده نکنید و از سایش آن حین شست و شو خودداری کنید. دندان را خشک نکرده و از پیچیدن دستمال به دور آن اجتناب کنید.
  • در صورت امکان دندان را فورا به داخل socket خود بازگردانید. هر چه دندان سریعتر به جای خود بازگردد امکان نجات آن بیشتر است. برای این کار دندان را به آرامی با انگشتان خود به داخل socket بازگردانید و به آرامی دهان خود را بسته و آنرا فشار دهید.
  • دندان را همواره مرطوب نگه دارید. اگر امکان بازگردانی دندان به داخل socket وجود ندارد میتوانید دندان را داخل محلولهای مخصوص این کار و یا در شیر قرار دهید. آب معمولی برای نگهداری طولانی مدت دندان توصیه نمیشود چرا که تحمل سلولهای سطح ریشه دندان به آب در طولانی مدت بالا نیست.
دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

 

 

پس از مراجعه به متخصص ریشه، دندان آسیب دیده ارزیابی شده و توسط splintهایی به مدت چندین هفته در محل خود محکم میشود. بسته به مرحله تکامل ریشه دندان RCT یک یا دو هفته بعد صورت میگیرد.

شکستگی ریشه دندان

حوادث تروماتیک میتوانند به شکستگی افقی ریشه دندان نیز منجر شوند محل شکستگی در سلامت آتی دندان نقشی به سزا دارد. اگر محل شکستگی نزدیک به نوک ریشه باشد احتمال موفقیت بسیار بیشتر از زمانیست که شکستگی به CEJ نزدیک باشد. در این موارد نیز ممکن است برای مدتی نیاز به استفاده از splintها باشد.

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

وجود اندکی آزردگی و درد پس از اتمام عصب کشی و درمان ریشه دندان, تا زمانیکه بدن پروسه بهبودی را سپری کند, طبیعی و قابل پیش بینی است. این علایم موقت و گذرا بوده و با گذشت زمان به مرور برطرف می شوند.

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

احتمال بروز دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

بر اساس مطالعات صورت گرفته احتمال بروز دندان درد پس از اتمام درمان ریشه و عصب کشی دندان بین ۱٫۴% تا ۱۶% متغیر است. دیگر مطالعات صورت گرفته گزارش داده اند که در ۲۴ ساعت نخست پس از اتمام درمان ۸۹% از بیماران هیچ دندان دردی را گزارش نکرده اند, ۲% درد خفیف, ۱% درد متوسط و تنها ۹% درد شدید را گزارش نموده اند.

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

در مطالعه دیگر که بر روی ۱۱۲ بیمار با گذشت ۷ روز پس از اتمام درمان ریشه و عصب کشی دندان صورت گرفته ۹۳% از بیماران هیچگونه دردی را گزارش نکردند ۷% درد اندک و تنها یک نفر دندان دردی شدید را گزارش نمود. بنابراین مطالعات نیز موید این مطلب هستند که در اکثر قریب به اتفاق افراد, درمان ریشه و عصب کشی دندان بدون تجربه ای ناخوشایند پایان میابد.

عوامل اصلی ایجاد درد پس از اتمام درمان ریشه و عصب کشی دندان

از جمله عواملی که میتوانند در ایجاد آزردگی پس از اتمام درمان ریشه و عصب کشی دندان دخیل باشند میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

  • ناکافی بودن میزان تمیز شدگی و شکل دهی کانالها
  • خروج محلولهای شست و شو از ناحیه apex دندان
  • خروج دبریها و عوامل باکتریال موجود در کانال
  • یافت نشدن یک یا تعدادی از کانالها در حین عصب کشی
  • وجود درد پیش از آغاز درمان ریشه دندانها
  • اکلوژن نامناسب پس از ترمیم دندان درمان شده

شواهد حاکی از آن هستند که خروج دبریهای عفونی از دندان طی فرآیند شست و شو و شکل دهی کانالها مهمترین عامل ایجاد درد و التهاب نسوج اطراف دندان پس از اتمام درمان هستند.از جمله مهمترین عواملی که بر میزان خروج دبریهای عفونی از دندان طی فرایند درمان موثر هستند میتوان به میزان التهاب و عفونت پالپ دندان پیش از آغاز درمان و تکنیکهای مورد استفاده متخصص اشاره نمود. هر چه میزان عفونت پالپ دندان بیشتر باشد احتمال بروز درد نیز پس از اتمام درمان بیشتر است.

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

با استفاده از تکنیکهای مناسب تنها میتوان تا حدی از خروج دبریهای عفونی جلوگیری نمود و با توجه به آناتومی ریشه دندان جلوگیری از خروج کامل دبریها امکانپذیر نمیباشد.

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

آیا درد پس از عصب کشی و درمان ریشه مساوی با شکست این درمان است؟

باور نادرستی که گاها میان افراد وجود دارد آن است که درد پس از اتمام درمان را به عنوان نشانه ای برای شکست درمان قلمداد میکنند در حالیکه شکست در درمان زمانی اتفاق می افتد که حذف عوامل التهابی از داخل دندان به طور کامل صورت نگیرد و دندان با گذشت زمان پس از اتمام درمان نتواند function و عملکرد طبیعی خود را به دست آورد.

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

 یکی دیگر از عواملی که احتمال بروز درد پس از اتمام درمان را افزایش میدهد وجود درد پیش از آغاز درمان است. بنابر مطالعات صورت گرفته ۸۳% از افرادی که پیش از آغاز درمان درد دندان دارند پس از اتمام درمان نیز درد را تجربه میکنند.

چگونه می توان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه را کنترل کرد؟

خوشبختانه این درد به راحتی توسط مسکنهای رایج کنترل میشود. داروی تجویزی به طورمعمول Ibuprofen (Motrin, Advil) است که بدون نیاز به نسخه نیز قابل تهیه میباشد. در بیماران بالغ ۲۰۰-۴۰۰mg از دارو هر ۴-۶ ساعت یکبار میتواند درد را کنترل کند.

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

در صورتی که استفاده از NSAIDها برای بیمار منع مصرف داشته باشد میتوان از استامینوفن نیز استفاده نمود که در بیماران بالغ ۳۲۵-۶۵۰mg از آن هر ۴-۶ ساعت یکبار قادر به کنترل درد میباشد. یکی از راه های موثر دیگر در کنترل درد مصرف Ibuprofen (Motrin, Advil) پیش از آغاز درمان میباشد. مصرف ۴۰۰mg از Ibuprofen یک ساعت پیش از آغاز درمان میتواند تا ۸ ساعت پس از پایان درمان درد را کاهش دهد. در مواردی که عفونت دندان شدید باشد ممکن است بنابر تجویز متخصص نیاز به استفاده از آنتی بیوتیک ها نیز باشد .

تعریف درمان مجدد ریشه دندان

با رعایت اصول اولیه بهداشت دهان و دندان و مراقبتهای صحیح از دندانهایی که درمان ریشه شده اند, این دندانها میتوانند در تمام طول زندگی سالم باقی بمانند. اما گاهی اوقات دندانی که تحت درمان بوده به خوبی فرایند بهبودی را طی نمیکند و با گذشت ماه ها یا حتی سالها بعد از درمان اولیه مجددا موجب درد و ایجاد آزردگی میشود. در چنین مواردی مراجعه و مشاوره با اندودنتیست توصیه میشود چرا که ممکن است انجام درمان مجدد ریشه دندان برای حفظ و نجات دندان ضروری باشد. شکست در درمان اولیه ریشه همواره با حضور عوامل باکتریال در کانال یا بافتهای اطراف ریشه دندان (peri radicular tissues) مشخص میشود. تشخیص این امر با کمک تستهای تشخیصی, تصاویر رادیوگرافیک و معاینات کلینیکی صورت میگیرد.

عوامل درمان مجدد ریشه دندان

از میان عواملی که ممکن است انجام درمان مجدد ریشه را ضروری کنند می توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • کانالهای باریک و انحنادار (curved) که طی درمان اولیه به خوبی درمان و بهبود نیافته اند.
درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

  • عدم تشخیص وجود کانال به علت آناتومی پیچیده آن

تصویر زیر یکی از کانالهای دندان مولر اول فک بالا را نشان میدهد که به علت عدم تشخیص وجود, تحت درمان قرار نگرفته است (کانال MB2).

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

  • تاخیر در انجام درمان ترمیمی بعد از انجام درمان ریشه
  • عفونت و پوسیدگی مجدد دندان به علت وجود ریزنشتها (micro leakage) در درمان ریشه یا درمان ترمیمی

 

 باکتریها با عبور از ریزنشتها زمینه ایجاد پوسیدگی ثانویه را فراهم میکنند

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

 

در تصویر زیر دندانی را می بینید که کانالهای آن به درستی پر نشده اند و به همین دلیل عفونتی در اطراف یکی از ریشه های آن ایجاد شده است که به صورت یک رادیولوسنسی دیده میشود.

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

 

دندان تحت درمان مجدد قرار گرفته و تصویر زیر همان دندان را بعد از follow up یکساله نشان میدهد. عفونت برطرف شده و استخوان اطراف دندان بازسازی شده است.

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

روند درمان مجدد ریشه دندان

نخست اندودنتیست در مورد گزینه های درمانی پیشِ رو با شما صحبت خواهد کرد. اگر تصمیم نهایی درمان مجدد ریشه بود متخصص برای دسترسی به کانالهای ریشه و مواد پرکننده آنها, مجددا دندان شما را باز خواهد نمود. در بسیاری از موارد لازم است تا درمانهای ترمیمی روی دندان نظیر crownها post&coreها برداشته شوند تا دسترسی به داخل دندان ایجاد شود.

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

بعد از خارج کردن مواد موجود در کانالها, کانالها مجددا تمیز میشوند و در صورتی که کانالی به علت آناتومی پیچیده خود در درمان اولیه تشخیص داده نشده باشد شناسایی شده و تحت درمان قرار خواهد گرفت.

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

در پاره ای از موارد که کانالها به طور غیرطبیعی باریک باشند یا مسدود شده باشند ممکن است جراحی اندودنتیک ضرورت پیدا کند که در ادامه بیشتر به آن خواهیم پرداخت. در مرحله بعد یک پرکردگی موقت بر روی دندان قرار خواهد گرفت تا در اولین فرصت با ترمیمهای دایم جایگزین شود.

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

جایگزینهای درمان مجدد ریشه دندان

 بهترین گزینه در هر درمان دندانپزشکی حفظ دندان طبیعی است. درمان مجدد ریشه در صورت موفقیت آمیز بودن میتواند به حفظ دندان کمک شایانی بکند. اگر درمان مجدد ریشه مد نظر نباشد دیگر گزینه پیشِ رو انجام جراحی اندودنتیک است.از جمله مواردی که جراحی اندودنتیک ارجحیت پیدا میکند میتوان به وجود ترمیمهای وسیع روی دندان و یا شکستگی وسایل در ۱/۳ اپیکالی ریشه اشاره نمود. در این موارد برای حفظ ساختار دندان تکنیک جراحی ارجح است.

 طی جراحی مذکور با ایجاد برش بر روی بافت نرم و سپس استخوان دسترسی به apex (نوک ریشه) دندان فراهم میشود و ناحیه ای از دندان که انجام درمان در آن امکانپذیر نبوده حذف میشود. در برخی از موارد جراحی و درمان مجدد ریشه همزمان صورت میگیرند.در تصاویر زیر دندانی را میبینید که با وجود seal کافی دچار عفونت در اطراف ریشه شده است. به علت وجود پرکردگی و ترمیم وسیع دندان تکنیک جراحی انتخاب شده است.

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

 

تصویر زیر همان دندان را پس از جراحی ریشه نشان میدهد. عفونت برطرف و استخوان بازسازی شده است.

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

اگر جراحی و درمان مجدد موثر واقع نشوند تنها گزینه باقی مانده کشیدن دندان و جایگزینی آن با ایمپلنت bridge و دنچرهای پارسیل (removable partial denture) میباشد. فارغ از آنکه کدام گزینه را برای جایگزینی دندان از دست رفته انتخاب کنید, هیچ یک چه از لحاظ عملکرد و چه از لحاظ زیبایی جایگزین دندان طبیعی شما نخواهند بود.