نوشته‌ها

مرحله اول: ایزوله کردن دندان با ورقه کشی یا لاستیکی به نام دَم (dam)

دندانپزشک پس از بی حس کردن ناحیه تحت درمان، با استفاده از یک محافظ یا ورقه لاستیکی به نام دم، دندان را ایزوله می‌کند.

 

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

 

دم یک ورقه یا لایه نازک لاستیکی است. دندان‌پزشک سوراخ کوچکی در مرکز آن ایجاد می‌کند و سپس ورقه لاستیکی را روی دندان می‌کشد به صورتی که تنها دندان تحت درمان از آن بیرون می‌زند. سپس یک گیره فلزی برای نگه داشتن دم در جای خود استفاده می‌شود.

هنگامی که دندان از سوراخ ورقه لاستیکی بیرون می‌زند، عملاً در محیطی قرار می‌گیرد که کاملاً کنترل شده است. سپس دندان شسته شده و خشک می‌شود. با کمک این ورقه لاستیکی جریان بزاق دهان به دندان تحت درمان نمی‌رسد.

اهمیت ایزوله کردن دندان

یکی از اهداف اصلی درمان ریشه، از بین بردن و پاک کردن آلودگی‌های داخل دندان است. ازآنجایی‌که بزاق حاوی باکتری و ذرات دیگر می‌باشد، در صورتی که در حین درمان با دندان تماس پیدا کند آن را آلوده می‌نماید. ورقه لاستیکی به عنوان سدی در مقابل نفوذ بزاق و ذرات دیگر دهان عمل کرده و باعث می‌شود بتوان دندان را در حین درمان خشک و به دور از آلودگی نگه ‌داشت. استفاده از دم، بخشی از مراقبت‌های استاندارد عصب‌کشی است و همه دندانپزشک ها باید آن را انجام دهند.

در حین این فرآیند، هیچ ناراحتی احساس نمی‌کنید چرا که دهانتان بی‌حس شده است. برخی از بیماران ممکن است مشکلاتی داشته باشند که تنفس از طریق بینی را برای آنها دشوار می‌سازد. در صورتی که شما نیز چنین وضعیتی دارید، به دندانپزشک خود بگویید. دندان‌پزشک سوراخی در دم ایجاد می‌کند تا بتوانید از طریق دهان نفس بکشید.

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

مرحله دوم: سوراخ دسترسی به ریشه

در این مرحله دندانپزشک باید راهی برای دسترسی به فضای ریشه و عصب‌ها ایجاد کند. به این مرحله ایجاد “سوراخ دسترسی” گفته می‌شود.

دندانپزشک با استفاده از دریل دندانپزشکی سوراخی ایجاد می‌کند که از سطح دندان عبور کرده و به محفظه پالپ می‌رسد (شکل بالا). در مورد دندانهای عقبی، سوراخ دسترسی درست در سطح جونده ایجاد می‌شود. اما در دندان‌های جلوئی سوراخ در سطح پشتی دندان ایجاد می‌گردد. در این مرحله تمام بخش‌های پوسیده دندان تخلیه شده و هرگونه بخش شکننده یا لق دندان برداشته و یا پر می‌شود.

توجه داشته باشید تزریق بی‌حسی نمی‌تواند احساس فشار را از بین ببرد. بنابراین در حین ایجاد سوراخ دسترسی با دریل دندانپزشکی، ارتعاش دریل را احساس می‌کنید. اما این احساس فشار ملایم بوده و مشکلی ایجاد نمی‌کند. در این مرحله نباید هیچ دردی احساس کنید. در صورتی ‌که درد دارید، موضوع را به اطلاع دندانپزشک برسانید. احتمالاً دندانپزشک از بی‌حسی بیشتری برای شما استفاده می‌کند.

استفاده از میکروسکوپ جراحی

پس از این که سوراخ دسترسی در دندان‌ ایجاد شد، مطابق استانداردهای پذیرفته شده باید کف محفظه پالپ دندان با استفاده از میکروسکوپ جراحی بررسی شود. این ابزار به دندانپزشک کمک می‌کند انشعابات و مجراهای فرعی ریشه را پیدا کند. در بسیاری از موارد به علت عدم مشاهده ریشه های فرعی با چشم غیرمسلح، این بخشها تحت درمان قرار نگرفته و در نتیجه عصب کشی با شکست مواجه می‌شود.

استفاده از میکروسکوپ احتمال پیداکردن تمام مجراهای ریشه دندان را افزایش داده و احتمال موفقیت درمان را بالا میبرد.

بخصوص در مواردی که انتظار مجرای بیشتری در ریشه دندان وجود دارد ( مثلاً در دندانهای آسیاب کوچک و بزرگ (مولر و پره مولر)، دندان‌های جلویی پایینی و دندان‌هایی که پالپ کلسیتی دارند) استفاده از میکروسکوپ اهمیت بیشتری پیدا میکند.

 

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

مرحله سوم: اندازه‌گیری طول دندان

هدف دندانپزشک، درمان تمامی طول دندان است نه کمتر و نه فراتر از آن. برای این که دندانپزشک بتواند در همین محدوده کار کند، باید عمق هر یک از مجراهای ریشه دندان را اندازه‌ گیری نماید.

چگونه طول دندان اندازه ‌گیری می‌شود؟

 برای این کار دو روش وجود دارد:

الف- عکس پرتوی ایکس

در روش مرسوم و متداول، دندانپزشک پس از قرار دادن فایل در مجرای ریشه داخل دندان، با استفاده از عکس پرتوی ایکس طول اندازه‌گیری شده را تایید می‌نماید.

 

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

 

فایل نوعی ابزار دندانپزشکی شبیه به قلم است که از طریق سوراخ ایجاد شده در دندان، وارد محفظه پالپ و ریشه می‌شود تا فرآیند عصب‌کشی انجام گردد (شکل بالا). از آنجایی که فایل ابزاری فلزی است، در عکس پرتوی ایکس به صورت متمایز و مشخص دیده می‌شود.

عملاً اندازه طول دندان با خواندن علائم حکاکی شده بر روی فایل انجام می‌شود. از عکس پرتو ایکس برای اطمینان از قرار گیری درست فایل (به‌ صورتی ‌که تمام طول دندان را پیموده باشد) و تأیید این اندازه به دست آمده استفاده می‌شود.

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

ب- اندازه‌گیری الکترونیکی

در دهه‌ های اخیر، دستگاه‌های اندازه‌گیری الکترونیکی به صورت گسترده مورد استفاده قرار گرفته ‌اند. دندانپزشک یکی از سیم‌های دستگاه (شکل بالا) را به فایلی که در داخل مجرای ریشه قرار می‌گیرد وصل می‌کند. سپس سیم دوم را دور لب بیمار قلاب می‌کند تا مدار الکتریکی کاملی ایجاد شود. هنگامی که دندان‌پزشک فایلی را به عمق بیشتری در مجرای ریشه دندان هل میدهد (ناحیه ‌ای که توسط ریشه دندان عایق سازی شده است) هنگامی که نوک فایل به بافت‌های رسانای آنسوی نوک ریشه نزدیک‌تر می‌شود، دستگاه تغییراتی در مقاومت الکتریکی نشان می‌دهد. نمایشگر دیجیتالی یا صدای بوق دستگاه نشان می‌دهد فایل به انتهای نوک ریشه دندان رسیده است. سپس همانند مرحله قبل، علائم مدرج حکاکی شده بر روی فایل خوانده می‌شود. در واقع دستگاه الکترونیکی همانند عکس پرتوی ایکس نشان می‌دهد فایل تا عمق دندان و تا نوک ریشه پایین رفته و در موقعیت مناسب برای اندازه‌ گیری عمق قرار دارد.

ممکن است برای یک دندان به چند اندازه‌ گیری نیاز باشد. علت این است که برخی از دندان‌ها چند مجرای ریشه دارد و هر مجرای ریشه باید جداگانه اندازه ‌گیری شود.

 

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

مرحله چهارم: تمیز کاری و شکل‌ دهی مجراهای ریشه دندان

قدم بعدی برای فرایند درمان ریشه شامل تمیز کاری و شکل‌ دهی فضای داخل دندان است. در این مرحله بافت‌های عصبی ، باکتری‌ها، سموم و ذرات دیگر داخل دندان تخلیه می‌شوند. منظور از شکل‌ دهی، فرآیندی است که در آن پیکر بندی مجرای ریشه تغییر کرده و بزرگ‌تر می‌شود تا شکل آن برای پر کردن با مواد مخصوص و سپس مهر و موم کردن آن آماده شود.

در تمامی فرایند، هدف ایجاد تعادل و توازن است. دندان‌پزشک تلاش می‌کند مراحل گفته شده را به صورتی انجام دهد که ساختار داخلی دندان زیاد تخریب نشود تا یکپارچگی دندان دچار مشکل نگردد.

استفاده از فایل برای عصب‌کشی دندان

دندان‌پزشک فایلی را با حرکات بالا و پایین تکان می‌دهد تا بتواند محفظه پالپ و ریشه را تخلیه نماید. با استفاده از فایل، دیواره‌های مجرای ریشه تراشیده و خراشیده می‌شود و به این صورت تمیز و شکل دهی می‌شود.

 

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

برای این کار از مجموعه ‌ای از فایل‌ها استفاده می‌شود ( معمولاً حداقل شش فایل در اندازه‌ های مختلف استفاده می‌شود) که به ترتیب قطر آنها کمی بزرگ‌تر از شماره قبلی می‌باشد.

هنگامی که فایل‌ها به ترتیب از قطر کوچک به بزرگ استفاده می‌شوند، مجرای ریشه کم کم بزرگ و باز می‌شود. از آنجایی که برخی از آلودگی‌های داخل مجرای ریشه در دیواره ‌های آن فرو رفته و پنهان شده‌ اند، فرآیند بزرگ کردن مجرای ریشه نه تنها برای شکل دهی انجام می‌شود بلکه دیواره ها را نیز تمیز می‌کند.

در بیشتر موارد فایل‌ها به صورت دستی توسط دندانپزشک استفاده می‌شوند اما گاهی اوقات نیز از دریل مخصوصی برای حرکت دادن فایل در داخل دندان  استفاده می‌شود.

فایل‌های نیکل تیتانیم

امروزه دریلهای مخصوص اندودنسی معمولاً با فایل‌های مخصوصی که از آلیاژ نیکل تیتانیوم ساخته می‌شوند، مورد استفاده قرار می‌گیرند. ماهیت بسیار انعطاف ‌پذیر این فایل‌ها همراه با حرکت مکانیزه ایجاد شده توسط این دستگاه، معمولاً منجر به تمیز شدن و شکل‌ دهی بسیار سریع‌تر مجرای ریشه دندان می‌شود.

شست‌وشوی دندان بخش مهم فرایند شکل ‌دهی و تمیز کاری

در حین این فرآیند، دندانپزشک دائماً دندان را شست‌وشو می‌دهد. با این کار تمام ذرات جدا شده از دیواره مجرا و سایر ذرات و آلودگی‌های داخل آن شسته شده و بیرون می‌آیند. محلول‌های متنوعی برای این مرحله ممکن است استفاده شود که ازجمله متداول‌ترین آنها می‌توان به هیپوکلریت سدیم اشاره کرد. این محلول از مزیت عامل بلیچینگ و ضد عفونی کنندگی برخوردار است.

 

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

مرحله پنجم: مهر و موم کردن دندان

پس از این که داخل دندان کاملاً شکل‌ دهی و تمیز شد، آماده پرشدن است. در برخی موارد دندانپزشک مواد پرکننده را بلافاصله پس از اتمام تمیز کردن دندان استفاده می‌کند و در برخی موارد ممکن است بهتر باشد یک هفته بعد این کار انجام شود. اگر روش دوم انتخاب شود، دندانپزشک باید موقتاً دندان را پر کند تا آلودگی‌ها و باکتری‌ها به داخل آن نفوذ نکنند.

متداول‌ترین مواد مورد استفاده برای پر کردن دندان عصب‌کشی شده،  گاتاپرچا (gutta percha) است.

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

عصب‌کشی دندان چگونه انجام می‌شود

ابتدا دندانپزشک مخروطی از گاتاپرچا را در داخل مجرای دندان قرار می‌دهد. این مخروط اولیه باید تمام طول مجرای ریشه را طی کند و در ناحیه نوک ریشه کاملاً منطبق بر اندازه فضای خالی باشد. سپس در صورت نیاز مخروط دوم به آن اضافه شده و فضای مجرای ریشه کاملاً پر می‌شود.

به منظور ایجاد یک توده جامد یکدست و یکنواخت ، پیش از قرار دادن مخروط در داخل دندان خمیر نازکی به آن مالیده می‌شود. گاهی نیز این مواد به خود مجرای ریشه مالیده می‌شوند و پس از آن مخروط داخل مجرا قرار می‌گیرد. با این کار هر گونه سوراخ و حفره‌ای بین مخلوط و دیواره مجرای ریشه پر می‌شود.

مرحله ششم: روکش کردن دندان

در این مرحله، درمان ریشه به اتمام رسیده و اکنون باید ترمیم دائمی بر روی دندان قرار بگیرد.

اجزا اصلی تشکیل دهنده دندان

دندان از چهار لایه اصلی تشکیل شده است: مینا، عاج، سمنتوم که بافت‌های سخت هستند و پالپ که بافت نرم شامل عصب و رگ‌های خونی و بافت پیوندی می‌باشد. در اینجا با بخش‌های مختلف دندان انواع مختلف آن آشنا می‌شوید.

 

ساختار دندان

ساختار دندان

 ساختار دندان به صورت ساده در تصویر بالا نشان داده شده است. بخش سفید رنگ بالای دندان که شامل مینا، عاج و بخشی از پالپ می باشد تاج نام دارد و به بخشی از آن که پایینتر از مرز لثه است، ریشه گفته میشود.

  • مینا: بافت سخت کلسیتی سفید رنگی است که سطح دندان را می‌پوشاند و از آن محافظت می‌کند. از آنجایی که مینای دندان هیچ سلول زنده ‌ای ندارد، در صورت ساییدگی و پوسیدگی نمی‌تواند خود را ترمیم نماید. در چنین شرایطی تنها دندانپزشک می‌تواند با استفاده از مواد مخصوص دندانپزشکی مینای آسیب‌ دیده را درمان نماید.
  • عاج: لایه زرد رنگی زیر سمنتوم و مینای دندان، عاج نام دارد. عاج حاوی توبولهای میکروسکپی ( مجاری توخالی کوچک) است. هنگامی که لایه محافظ عاج یعنی مینا از بین می‌رود، سرما، گرما، اسید و غذاهای چسبناک از طریق توبولها می‌توانند عصب‌های داخل دندان را تحریک کرده و باعث حساسیت دندان شوند.
  • سمنتوم: بافت پیوندی سختی است که سطح ریشه دندان را می‌پوشاند و آن را به رباط پریودنتال متصل می‌کند.
  • رباط پریودنتال : رشته‌ های کلاژنی بافت پیوندی هستند که ریشه را به حفره ای که دندان در آن قرار دارد متصل نگه می‌دارند.
  • پالپ: در مرکز دندان محفظه ‌ای به نام پالپ قرار دارد که حاوی بافت همبند، رگ‌های خونی و عصب می‌باشد.
  • تاج: بخش سفید رنگ دندان که بیرون از لثه قرار گرفته است، تاج نام دارد.
  • ریشه: بخشی از دندان که زیر لثه و در داخل استخوان فک قرار دارد، ریشه خوانده میشود.
  • استخوان فک: استخوان فک یا آلوئولار بخشی از فک است که ریشه ‌های دندان را احاطه می‌کند.
  • مرز لثه: مرز لثه به ناحیه ‌ای گفته می‌شود که لثه و دندان به هم متصل می‌شوند. در صورتی که بهداشت دهان را خوب رعایت نکنید، باکتری‌ها و پلاک در مرز لثه تجمع یافته و باعث بیماری لثه می‌شوند.

  انواع دندان به ترتیب از راست به چپ تصویر: آسیاب بزرگ (مولر)، آسیاب کوچک (پره مولر)، نیش، پیشین یا یا جلویی

ساختار دندان

ساختار دندان

 

انواع دندان

– دندانهای جلوئی یا پیشین: چهار دندان جلوئی تیز بوده و برای بریدن غذا استفاده می‌شود. دندانهای جلویی خود به دو گروه دندانهای جلویی وسطی (مرکزی) و دندانهای جلویی کناری دسته بندی میشوند.

– دندان‌های نیش: دندان‌های نیش به دندان‌های مجاور دندانهای جلوئی گفته می‌شود که نوک آنها کمی تیز بوده و برای گرفتن غذا و بریدن آن استفاده می‌شوند.

– دندانهای آسیاب کوچک یا پره مولر: این دندان‌ها در مجاور دندان‌های نیش قرارداشته و حاوی دو کاسپ یا برجستگی در سطح جونده هستند. این دندان‌ها برای له کردن و بریدن غذا استفاده می‌شوند.

– دندانهای آسیاب بزرگ یا مولر: این دندان‌ها که در انتهای دهان قرار دارند، برای جویدن و آسیاب کردن غذا استفاده می‌شوند. در سطح جونده دندانهای آسیاب بزرگ چند کاسپ وجود دارد که به این فرآیند کمک می‌کند.

ساختار دندان

ساختار دندان

عصب‌کشی یا درمان ریشه دندان

عصب‌کشی یا درمان ریشه دندان برای ترمیم و نجات دندانی که دچار عفونت شده یا به شدت آسیب دیده است، انجام می شود. در فرایند عصب ‌کشی، بخش آسیب‌دیده دندان (پالپ) تخلیه، تمیز و ضد عفونی می‌شود. پالپ بخش مرکزی دندان است که در آن عصبها و رگهای خونی قرار دارند. سپس فضای خالی با مواد مخصوصی پر شده و دندان مهر و موم می‌گردد تا راهی برای نفوذ باکتری‌ها وجود نداشته باشد. متداول‌ترین دلایل نیاز به عصب‌ کشی عبارت است از ترک خوردگی، پوسیدگی عمیق، درمان‌های دندانپزشکی مکرر در دندان و یا وارد آمدن ضربه به دندان.

در صورتی که فکر می‌کنید نیاز به عصب‌ کشی دارید، به دندانپزشک مراجعه کنید. برای عصب‌ کشی ممکن است به چند جلسه مراجعه نیاز داشته باشید. مراحل درمان معمولاً به صورت زیر است:

  1. عکس پرتوی ایکس از دهان : در صورتی که دندانپزشک شک داشته باشد شما نیاز به عصب‌ کشی دارید یا خیر، ابتدا عکس پرتو ایکس از دندان می‌گیرد تا موقعیت دقیق پوسیدگی مشخص شود.
  2. تزریق بی‌حسی: ناحیه اطراف دندان با تزریق مواد بی‌حسی، بی‌حس می‌شود تا بیمار در حین درمان دچار درد و ناراحتی نشود. برخلاف تصور مردم درد عصب‌کشی بیشتر از پر کردن دندان نیست.
  3. پالپکتومی: سوراخی در دندان ایجاد شده و از طریق آن  بخش عفونی و بیمار دندان تخلیه می‌شود.
  4. پر کردن دندان: محفظه خالی شده با مواد مخصوصی ( گاتا پرچا) پر شده و سپس با چسب دندان روی آن کاملاً بسته و مهر و موم می‌شود.
عصب‌کشی یا درمان ریشه دندان

عصب‌کشی یا درمان ریشه دندان

مراقبت از دندان پس از عصب‌کشی

در صورتی که از دندان عصب ‌کشی شده، خوب مراقبت کنید می‌تواند تا آخر عمر برایتان کار کند. میزان موفقیت عصب ‌کشی بالاست. در اینجا چند توصیه ساده برای مراقبت از دندان پس از عصب‌کشی آمده است:

  • بهداشت دهان را رعایت کنید: روزی دو مرتبه مسواک بزنید و حداقل یک بار نخ دندان بکشید. مراقبت از دندان‌ها می‌تواند جلوی مشکلات دندانی در آینده را بگیرد.
  •  در فواصل منظم به دندانپزشک مراجعه کنید: جرم‌گیری و معاینات منظم توسط دندانپزشک می‌تواند مانع بروز مشکلات جدی دهان و دندان شود.
  • از جویدن غذاهای سفت خودداری کنید: گاز زدن و جویدن مواد یا غذاهای سفتی مانند یخ می‌تواند باعث ترک خوردن دندان شده و به مجرای ریشه آسیب وارد کند.

دندانهای دایمی نابالغ در کودکان

پالپ دندان حاوی سلولهای ایمنی است که امکان حفاظت از دندان در برابر محرکهای مهاجم را فراهم میکنند. همچنین پالپ حاوی ادونتوبلاستها نیز میباشد که مسولیت ساختن عاج دندان را بر عهده دارند. از اینرو هنگامیکه پالپ حیات خود را از دست میدهد دندان مستعد عفونت میشود و ساخته شدن عاج نیز متوقف میشود. به همین خاطر حفظ حیات پالپ در دندانهای دایمی نابالغ در کودکان از اهمیت زیادی برخوردار است تا امکان رشد و تکامل ریشه دندان حفظ شود. ارزیابی دقیق دندان آسیب دیده برای دستیابی به تشخیص صحیح و ارایه طرح درمان مناسب امری ضروری است به همین خاطر توصیه میکنیم که تا حد امکان این کار توسط متخصص صورت گیرد.

 

ترمیم پالپ دندان کودکان

اگر پالپ دندان نابالغ همچنان زنده باشد و به صورت برگشت ناپذیری آسیب ندیده باشد کمک به حفظ حیات آن موجب ادامه رشد و تکامل ریشه دندان خواهد شد. به این معنا که ریشه دندان به رشد خود ادامه داده و تمام طول ریشه همانند یک دندان طبیعی تشکیل خواهد شد.این فرایند apexogenesis نام دارد.

 

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

 

معاینه دندان به کمک تصاویر رادیوگرافیک و تستهای کلینیکی صورت میگیرد. بسته به میزان گسترش آسیب و عفونت ممکن است نیاز به انجام Pulp capping و یا pulpotomy باشد. به این معنا که به خاطر آنکه پالپ دندانهای جوان در کودکان حاوی سلولهای بیشتری است امکان حفظ حیات پس از ایجاد عفونت در آنها بیشتر است از این رو در این مواقع تنها قسمتی از پالپ که آسیب دیده حذف میشود و بقیه پالپ حفظ میشود که در تصاویر زیر ملاحظه میکنید

 

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

 درمان ریشه دندان کودکان

 مطالعات نشان داده اند در موارد شکستگیهای شدید دندان در کودکان پالپ دندان قادر به حفظ حیات خود به مدت ۷ روز میباشد و تنها با حذف قسمت آسیب دیده پالپ میتوان به حفظ حیات دندان کمک کرد.

 

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

 

اما اگر پالپ دندان نابالغ به طور کامل از بین رفته باشد و نکروز شده باشد باید از راهکاری دیگر استفاده نمود چرا که apex (انتهای دندان) هنوز به طور کامل بسته نشده است. لازم به ذکر است از زمان آغاز رویش دندان تا مدت ۲-۳ سال پس از آن apex دندان به تدریج بسته میشود. بسته بودن apex دندان یکی از لازمه های درمان ریشه موفقیت آمیز میباشد.

 

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

 

در تصویر زیر نمونه ای از apex باز دندان را ملاحظه میکنید

 

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

از سویی دیگر دندان جوانی که پالپ خود را از دست داده است هنوز از استحکام کافی برخوردار نیست و این امر نیز انجام درمان ریشه مشکل میکند. در این شرایط نیاز به انجام Apexification میباشد.

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

 

طی این فرایند با کمک مواد گوناگون نظیر کلسیم هیدروکساید و MTA یک سد کلسیفیه و محکم در قسمت باز apex دندان تشکیل میشود و بعد از آن درمان ریشه صورت میگیرد.

 

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

ترمیم و عصب کشی دندان کودکان

انواع آسیب های دندانی

وارد شدن آسیب و تروما به دندانها عموما طی فعالیتهای ورزشی و ضربات وارد شده به ناحیه سر و گردن صورت میگیرد. این حوادث بسته به شدت خود میتوانند به شکسته شدن قسمتی از دندان (chipped teeth) لق شدن آن (dislodged teeth) و یا حتی خارج شدن کامل دندان از socket خود (avulsed teeth) بینجامند.

 

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

 

درمان حوادث تروماتیک دندانها بسته به نوع آسیب و تروما, موقعیت و شدت آن متغیر است. هر نوع حادثه دندانی حتی اگر خفیف نیز باشد نیازمند معاینه سریع توسط متخصص است. گاهی اوقات دندانهای مجاور نیز درگیر میشوند که تشخیص آنها, تنها توسط تستهای دندانی مخصوص امکانپذیر است. در ادامه به بررسی حوادث دندانی شایع میپردازیم.

شکستگی دندان (Chipped or Fractured Teeth)

اگر شکستگی تاج دندان پالپ آنرا نیز درگیر کند نخست لازم است تا RCT صورت گیرد. از جمله علایم درگیری پالپ میتوان به وجود درد, حین نفس کشیدن از دهان و حین استفاده از نوشیدنیهای سرد اشاره نمود.

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

در این مواقع توصیه میشود تا زمان مراجعه به متخصص, دندان خود را بر روی یک گاز مرطوب و تمیز فشار دهید و هیچگاه برای کنترل درد آن از مسکنهای موضعی نظیر آسپیرین استفاده نکنید. ترمیم نهایی دندان میتواند با کمک خود قطعه شکسته شده و همچنین درمانهای ترمیمی نظیر روکش و کامپوزیتها صورت گیرد.

 

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

لق شدن دندان (Dislodged (Luxated) Teeth)

ضربه وارد شده به دندان میتواند موجب لق شدن و تغییر موقعیت دندان شود. در این موارد اگر دندان آسیب دیده و لق شده, دایمی باشد معمولا نیاز به RCT وجود دارد که باید چندین روز بعد از وارد شدن ضربه صورت گیرد. ممکن است دندان به طور موقت با ترکیباتی نظیر calcium hydroxide پر شود و پرکردگی دایمی کانالها مدتی بعد صورت گیرد.

 

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

کودکان ۷-۱۲ ساله معمولا نیازی به درمان ریشه ندارند چرا که دندانهای آنها هنوز در حال رشد و تکامل است. چنین کودکانی باید تحت نظر متخصص باقی بمانند تا در صورت وقوع تغییرات نامطلوب اقدامات مربوطه به موقع صورت گیرند. از اینرو به چندین جلسه follow-up نیاز خواهد بود. مطالعات صورت گرفته حاکی از آن هستند که سلولهای بنیادین موجود در پالپ دندانهای جوان میتوانند امکان ترمیم پالپ بر اثر عفونت یا trauma را فراهم کنند.

خارج شدن دندان از Socket خود (Knocked-Out (Avulsed) Teeth)

در مواردی که دندان به طور کامل از socket خود خارج میشود حفظ زمان از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است و مراجعه به متخصص باید تا ۳۰ دقیقه بعد از وقوع حادثه صورت گیرد.

 

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

سالانه بیش از ۵ میلیون دندان بر اثر حوادث گوناگون Avulsed میشوند با انجام اقدامات به موقع میتوان این دندانها را با موفقیت به جای خود بازگرداند که در ادامه به آنها اشاره میکنیم.

  • سریعا دندان را یافته و به هیچ وجه آنرا در محل حادثه رها نکنید. برداشتن دندان باید از ناحیه تاج آن صورت گیرد نه از ریشه.
  • اگر دندان کثیف آست به آرامی آنرا با آب بشویید. برای شست و شو از ترکیبات شیمیایی استفاده نکنید و از سایش آن حین شست و شو خودداری کنید. دندان را خشک نکرده و از پیچیدن دستمال به دور آن اجتناب کنید.
  • در صورت امکان دندان را فورا به داخل socket خود بازگردانید. هر چه دندان سریعتر به جای خود بازگردد امکان نجات آن بیشتر است. برای این کار دندان را به آرامی با انگشتان خود به داخل socket بازگردانید و به آرامی دهان خود را بسته و آنرا فشار دهید.
  • دندان را همواره مرطوب نگه دارید. اگر امکان بازگردانی دندان به داخل socket وجود ندارد میتوانید دندان را داخل محلولهای مخصوص این کار و یا در شیر قرار دهید. آب معمولی برای نگهداری طولانی مدت دندان توصیه نمیشود چرا که تحمل سلولهای سطح ریشه دندان به آب در طولانی مدت بالا نیست.
دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

 

 

پس از مراجعه به متخصص ریشه، دندان آسیب دیده ارزیابی شده و توسط splintهایی به مدت چندین هفته در محل خود محکم میشود. بسته به مرحله تکامل ریشه دندان RCT یک یا دو هفته بعد صورت میگیرد.

شکستگی ریشه دندان

حوادث تروماتیک میتوانند به شکستگی افقی ریشه دندان نیز منجر شوند محل شکستگی در سلامت آتی دندان نقشی به سزا دارد. اگر محل شکستگی نزدیک به نوک ریشه باشد احتمال موفقیت بسیار بیشتر از زمانیست که شکستگی به CEJ نزدیک باشد. در این موارد نیز ممکن است برای مدتی نیاز به استفاده از splintها باشد.

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

دندان آسیب دیده ( تروماتیک )

وجود اندکی آزردگی و درد پس از اتمام عصب کشی و درمان ریشه دندان, تا زمانیکه بدن پروسه بهبودی را سپری کند, طبیعی و قابل پیش بینی است. این علایم موقت و گذرا بوده و با گذشت زمان به مرور برطرف می شوند.

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

احتمال بروز دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

بر اساس مطالعات صورت گرفته احتمال بروز دندان درد پس از اتمام درمان ریشه و عصب کشی دندان بین ۱٫۴% تا ۱۶% متغیر است. دیگر مطالعات صورت گرفته گزارش داده اند که در ۲۴ ساعت نخست پس از اتمام درمان ۸۹% از بیماران هیچ دندان دردی را گزارش نکرده اند, ۲% درد خفیف, ۱% درد متوسط و تنها ۹% درد شدید را گزارش نموده اند.

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

در مطالعه دیگر که بر روی ۱۱۲ بیمار با گذشت ۷ روز پس از اتمام درمان ریشه و عصب کشی دندان صورت گرفته ۹۳% از بیماران هیچگونه دردی را گزارش نکردند ۷% درد اندک و تنها یک نفر دندان دردی شدید را گزارش نمود. بنابراین مطالعات نیز موید این مطلب هستند که در اکثر قریب به اتفاق افراد, درمان ریشه و عصب کشی دندان بدون تجربه ای ناخوشایند پایان میابد.

عوامل اصلی ایجاد درد پس از اتمام درمان ریشه و عصب کشی دندان

از جمله عواملی که میتوانند در ایجاد آزردگی پس از اتمام درمان ریشه و عصب کشی دندان دخیل باشند میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

  • ناکافی بودن میزان تمیز شدگی و شکل دهی کانالها
  • خروج محلولهای شست و شو از ناحیه apex دندان
  • خروج دبریها و عوامل باکتریال موجود در کانال
  • یافت نشدن یک یا تعدادی از کانالها در حین عصب کشی
  • وجود درد پیش از آغاز درمان ریشه دندانها
  • اکلوژن نامناسب پس از ترمیم دندان درمان شده

شواهد حاکی از آن هستند که خروج دبریهای عفونی از دندان طی فرآیند شست و شو و شکل دهی کانالها مهمترین عامل ایجاد درد و التهاب نسوج اطراف دندان پس از اتمام درمان هستند.از جمله مهمترین عواملی که بر میزان خروج دبریهای عفونی از دندان طی فرایند درمان موثر هستند میتوان به میزان التهاب و عفونت پالپ دندان پیش از آغاز درمان و تکنیکهای مورد استفاده متخصص اشاره نمود. هر چه میزان عفونت پالپ دندان بیشتر باشد احتمال بروز درد نیز پس از اتمام درمان بیشتر است.

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

با استفاده از تکنیکهای مناسب تنها میتوان تا حدی از خروج دبریهای عفونی جلوگیری نمود و با توجه به آناتومی ریشه دندان جلوگیری از خروج کامل دبریها امکانپذیر نمیباشد.

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

آیا درد پس از عصب کشی و درمان ریشه مساوی با شکست این درمان است؟

باور نادرستی که گاها میان افراد وجود دارد آن است که درد پس از اتمام درمان را به عنوان نشانه ای برای شکست درمان قلمداد میکنند در حالیکه شکست در درمان زمانی اتفاق می افتد که حذف عوامل التهابی از داخل دندان به طور کامل صورت نگیرد و دندان با گذشت زمان پس از اتمام درمان نتواند function و عملکرد طبیعی خود را به دست آورد.

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

 یکی دیگر از عواملی که احتمال بروز درد پس از اتمام درمان را افزایش میدهد وجود درد پیش از آغاز درمان است. بنابر مطالعات صورت گرفته ۸۳% از افرادی که پیش از آغاز درمان درد دندان دارند پس از اتمام درمان نیز درد را تجربه میکنند.

چگونه می توان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه را کنترل کرد؟

خوشبختانه این درد به راحتی توسط مسکنهای رایج کنترل میشود. داروی تجویزی به طورمعمول Ibuprofen (Motrin, Advil) است که بدون نیاز به نسخه نیز قابل تهیه میباشد. در بیماران بالغ ۲۰۰-۴۰۰mg از دارو هر ۴-۶ ساعت یکبار میتواند درد را کنترل کند.

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

دندان درد پس از عصب کشی و درمان ریشه دندان

در صورتی که استفاده از NSAIDها برای بیمار منع مصرف داشته باشد میتوان از استامینوفن نیز استفاده نمود که در بیماران بالغ ۳۲۵-۶۵۰mg از آن هر ۴-۶ ساعت یکبار قادر به کنترل درد میباشد. یکی از راه های موثر دیگر در کنترل درد مصرف Ibuprofen (Motrin, Advil) پیش از آغاز درمان میباشد. مصرف ۴۰۰mg از Ibuprofen یک ساعت پیش از آغاز درمان میتواند تا ۸ ساعت پس از پایان درمان درد را کاهش دهد. در مواردی که عفونت دندان شدید باشد ممکن است بنابر تجویز متخصص نیاز به استفاده از آنتی بیوتیک ها نیز باشد .

تعریف درمان مجدد ریشه دندان

با رعایت اصول اولیه بهداشت دهان و دندان و مراقبتهای صحیح از دندانهایی که درمان ریشه شده اند, این دندانها میتوانند در تمام طول زندگی سالم باقی بمانند. اما گاهی اوقات دندانی که تحت درمان بوده به خوبی فرایند بهبودی را طی نمیکند و با گذشت ماه ها یا حتی سالها بعد از درمان اولیه مجددا موجب درد و ایجاد آزردگی میشود. در چنین مواردی مراجعه و مشاوره با اندودنتیست توصیه میشود چرا که ممکن است انجام درمان مجدد ریشه دندان برای حفظ و نجات دندان ضروری باشد. شکست در درمان اولیه ریشه همواره با حضور عوامل باکتریال در کانال یا بافتهای اطراف ریشه دندان (peri radicular tissues) مشخص میشود. تشخیص این امر با کمک تستهای تشخیصی, تصاویر رادیوگرافیک و معاینات کلینیکی صورت میگیرد.

عوامل درمان مجدد ریشه دندان

از میان عواملی که ممکن است انجام درمان مجدد ریشه را ضروری کنند می توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • کانالهای باریک و انحنادار (curved) که طی درمان اولیه به خوبی درمان و بهبود نیافته اند.
درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

  • عدم تشخیص وجود کانال به علت آناتومی پیچیده آن

تصویر زیر یکی از کانالهای دندان مولر اول فک بالا را نشان میدهد که به علت عدم تشخیص وجود, تحت درمان قرار نگرفته است (کانال MB2).

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

  • تاخیر در انجام درمان ترمیمی بعد از انجام درمان ریشه
  • عفونت و پوسیدگی مجدد دندان به علت وجود ریزنشتها (micro leakage) در درمان ریشه یا درمان ترمیمی

 

 باکتریها با عبور از ریزنشتها زمینه ایجاد پوسیدگی ثانویه را فراهم میکنند

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

 

در تصویر زیر دندانی را می بینید که کانالهای آن به درستی پر نشده اند و به همین دلیل عفونتی در اطراف یکی از ریشه های آن ایجاد شده است که به صورت یک رادیولوسنسی دیده میشود.

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

 

دندان تحت درمان مجدد قرار گرفته و تصویر زیر همان دندان را بعد از follow up یکساله نشان میدهد. عفونت برطرف شده و استخوان اطراف دندان بازسازی شده است.

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

روند درمان مجدد ریشه دندان

نخست اندودنتیست در مورد گزینه های درمانی پیشِ رو با شما صحبت خواهد کرد. اگر تصمیم نهایی درمان مجدد ریشه بود متخصص برای دسترسی به کانالهای ریشه و مواد پرکننده آنها, مجددا دندان شما را باز خواهد نمود. در بسیاری از موارد لازم است تا درمانهای ترمیمی روی دندان نظیر crownها post&coreها برداشته شوند تا دسترسی به داخل دندان ایجاد شود.

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

بعد از خارج کردن مواد موجود در کانالها, کانالها مجددا تمیز میشوند و در صورتی که کانالی به علت آناتومی پیچیده خود در درمان اولیه تشخیص داده نشده باشد شناسایی شده و تحت درمان قرار خواهد گرفت.

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

در پاره ای از موارد که کانالها به طور غیرطبیعی باریک باشند یا مسدود شده باشند ممکن است جراحی اندودنتیک ضرورت پیدا کند که در ادامه بیشتر به آن خواهیم پرداخت. در مرحله بعد یک پرکردگی موقت بر روی دندان قرار خواهد گرفت تا در اولین فرصت با ترمیمهای دایم جایگزین شود.

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

جایگزینهای درمان مجدد ریشه دندان

 بهترین گزینه در هر درمان دندانپزشکی حفظ دندان طبیعی است. درمان مجدد ریشه در صورت موفقیت آمیز بودن میتواند به حفظ دندان کمک شایانی بکند. اگر درمان مجدد ریشه مد نظر نباشد دیگر گزینه پیشِ رو انجام جراحی اندودنتیک است.از جمله مواردی که جراحی اندودنتیک ارجحیت پیدا میکند میتوان به وجود ترمیمهای وسیع روی دندان و یا شکستگی وسایل در ۱/۳ اپیکالی ریشه اشاره نمود. در این موارد برای حفظ ساختار دندان تکنیک جراحی ارجح است.

 طی جراحی مذکور با ایجاد برش بر روی بافت نرم و سپس استخوان دسترسی به apex (نوک ریشه) دندان فراهم میشود و ناحیه ای از دندان که انجام درمان در آن امکانپذیر نبوده حذف میشود. در برخی از موارد جراحی و درمان مجدد ریشه همزمان صورت میگیرند.در تصاویر زیر دندانی را میبینید که با وجود seal کافی دچار عفونت در اطراف ریشه شده است. به علت وجود پرکردگی و ترمیم وسیع دندان تکنیک جراحی انتخاب شده است.

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

 

تصویر زیر همان دندان را پس از جراحی ریشه نشان میدهد. عفونت برطرف و استخوان بازسازی شده است.

درمان مجدد ریشه دندان

درمان مجدد ریشه دندان

اگر جراحی و درمان مجدد موثر واقع نشوند تنها گزینه باقی مانده کشیدن دندان و جایگزینی آن با ایمپلنت bridge و دنچرهای پارسیل (removable partial denture) میباشد. فارغ از آنکه کدام گزینه را برای جایگزینی دندان از دست رفته انتخاب کنید, هیچ یک چه از لحاظ عملکرد و چه از لحاظ زیبایی جایگزین دندان طبیعی شما نخواهند بود.